Survivorship Bias
Kumar oynayan herkesin farkında olmadan günlük dilinde yaşadığı bir olgudur bu. Kökeni de II. Dünya Savaşına kadar uzanır.
Nedir?
Bu teoriyi ilk olarak ortaya II. Dünya Savaşı’nda uçaklara kurşun isabet eden noktaları inceleyen Macar Matematikçi Abraham Wald ortaya atıyor. Cepheden dönen uçaklarda yapılan incelemelerde, en büyük hasarı uçakların kanat ve kuyruk kısımlarından aldığını gören tüm istatistik ve matematik uzmanları, uçakların bu kısımlarının sağlamlaştırılmasını öneriyor. Abraham Wald ise o hasarı almasına rağmen dönebilmeyi başarmış uçakları göz önünde bulundurarak tam tersini öneriyor ve bu şekilde başarıya ulaşıyor.
Bir İngiliz subay şöyle anlatıyor: “Geri dönen uçakların kanat ve gövdelerinde birçok kurşun izine rastlıyorduk. İlk bakışta “burayı zırhla güçlendirelim” dedik ama sonra fark ettik ki geri dönemeyen uçakların yani kaybedenlerin verisi elimizde yoktu. Aslında zırhın kokpit ve motorlarda olması gerekiyordu.
Kumar oynayanların zihninde de hep aynı sahne ya da taraflı bir bakış açısı vardır: Benim bir arkadaş 5000 kazandı, bu hafta sonu iyi para aldık, dede yine dağıtıyor ve niceleri…
Kumar dünyasında da bunun birebir aynısı yaşanır: Hep kazanma hikayeleri anlatılır. Ya kaybedenler? Biz hep geri dönebilenleri görüyoruz. Kaybolanları değil.
Kumar ve Görünmeyen Kayıplar
Çekilişte ev kazanan bir kişi manşet olur, televizyonlara çıkar, alkışlanır ama aynı çekilişte kaybeden on binlerce kişiden hiçbiri haber yapılmaz. Ev çekilişlerinde de bu yapılıyor dikkat edin.
Kazanan biletini gösteren biri, “kaybettim, yine param boşa gitti” diyen yüz kişiden çok daha fazla paylaşılır. Kumarın algıyı kazanma üzerine çevirmesinin toplumsal karşılığı da budur. Bu sattığı için biz de bunu duyarız.
Arkadaş ortamında da böyledir: 1000 TL kaybeden susar, 500 TL kazanan övünür.
Sonuç olarak “kazanan çok, kaybeden az” gibi sahte bir algı oluşur.
Kumarbazın Zihnindeki
Survivorship Bias yüzünden beyin şunu der:
“Bak ona çıktı işte, o halde sana da çıkabilir.”
Oysa gerçek şudur:
Kazanan 1 kişiyse, kaybeden 100.000 kişidir.
Ortadaki 1 kişilik örnek, 100.000 kişilik kayıp denizinin üstündeki köpüktür.
Ama beyin buna direnemez çünkü hayal, rakamdan güçlüdür. Sergilenen örnek genele yayılır. Kumar sektörü de bu beyin algısını çok güzel bir biçimde insanlara karşı kullanır.
Sıkıntı Nerede?
Survivorship Bias sadece “umut” üretmez, aynı zamanda bağımlılığı besler:
Kaybettikçe “kazananların arasına ben de girebilirim” dedirtir.
Her yeni kayıp, seni aslında daha derine çeker,
Görmediğin kayıplar, seni matematikten uzaklaştırır.
Sonunda kumar; istatistik değil, hayal satmaya başlar.
Çözüm?
Çözüm kayıplara bakmaktadır. Konuya tersten bakınca kumarla ilgili birçok soru çözülür.
Survivorship Bias, kumarın en gizli sanat eserlerinden biridir. Çünkü insanı istatistikten koparır, matematiği bulanıklaştırır, umudu şişirir.